Jest 11 listopada. Mgły, które ścinały powietrze przez minione kilka dni, zaczynają powoli odpuszczać. Za oknami nadal jest jednak szaro, nieprzyjemnie i zimno. Imprezy plenerowe, zaplanowane na dziś, odbędą się zatem w niesprzyjających okolicznościach przyrody.
Minęło kilka dni od strzelaniny w Krakowie. Dziewięć osób straciło życie, kilkanaście zostało ranionych. Media przerobiły ten temat wzdłuż i wszerz, po raz kolejny koncertowo nie zdając egzaminu z dojrzałości. Klasa polityczna również nie popisała się klasą, że tak powiem. Nim rany ofiar przestały krwawić, pojawiły się pierwsze próby interpretacji tragedii z klucza ideologicznego. Po obu stronach duopolu. Byłoby to żenujące, gdyby nie było smutne.
W narracji medialnej okrzepła formuła zamachu na określenie krakowskich wydarzeń. Nie wydaje mi się ona trafna. W moim rozumieniu bowiem, aby atak wyczerpywał definicję zamachu, musi być określony co do celu i musi posiadać pewną agendę ideologiczną. Odwołując się do konkretnych przykładów: World Trade Center z 11 września to był zamach, bo uderzono na wieże będące materialną manifestacją pewnego porządku świata, przeciw któremu zamachowcy występowali. Mimo że zginęły przypadkowe osoby, to jednak sam obiekt nie był przypadkowy i motywacja również nie miała charakteru osobistego, lecz podszyta była pewną ideą. Strzelanina na wyspie Utøya w Norwegii również była zamachem, gdyż napastnik strzelał do młodzieży z konkretnej grupy społecznej (lewicowa Partia Pracy) i motywował atak z konkretnych pobudek politycznych. Masakra w szkole w Columbine nie była natomiast zamachem, gdyż strzelcy kierowali się motywacjami osobistymi i zabijali przypadkowe osoby. Robili to w konkretnej szkole, ale mogła to być równie dobrze inna szkoła. Wybrali po prostu tę, do której uczęszczali.
(Celowo nie używam imion, nazwisk ani nawet inicjałów dla opisania sprawców tych ataków. Rychłe rozpisywanie się nad strzelcem z Krakowa, udostępnianie jego imienia, wizerunku i spekulowanie nad motywacjami, to w mojej opinii jeden z niewybaczalnych błędów, które popełniły niemal wszystkie polskie media, począwszy od TVN, Onetu czy Wirtualnej Polski, a na TV Republice skończywszy. Jak wspomniał Marcin Giełzak w okolicznościowym komentarzu do tragedii w kanale Dwie Lewe Ręce, napastnik zasługuje jedynie na zapomnienie, a jego imię i nazwisko przyszłym pokoleniom powinno brzmieć głucho.)
O ataku w Krakowie wciąż wiemy mało. Nie będę odnosił się do youtubowych ustaleń i społecznościowych śledztw, czekam na raport śledczych, który syntetycznie podsumuje, co udało się ustalić. Na razie natomiast oficjalne informacje sugerują, że strzelec kierował się raczej pobudkami osobistymi (mimo obecności pewnych symboli o konotacjach politycznych na umundurowaniu i w mieszkaniu), zaś miejsce ataku i ofiary były całkowicie przypadkowe.
Na pewno jednak atak w Krakowie był wydarzeniem bezprecedensowym w historii Polski. Po raz pierwszy napastnik posłużył się bronią palną, długą, poruszał się w pełnym umundurowaniu i strzelał do wielu osób. Takie akcje znaliśmy wcześniej z filmów. Krakowska strzelanina z 7 listopada brutalnie unaoczniła nam, jako społeczeństwu, że masowa przemoc i – niech już będzie – zamachy oraz terror to nie są zjawiska, które z definicji dzieją się gdzieś tam, ale mogą wydarzyć się tuż obok nas, pod lokalną Żabką, w okolicy, którą przemierzamy każdego dnia, pogrążeni w swych myślach i sprawach.
Potrzebujemy większej gotowości i odporności, akceptacji istnienia ryzyka i woli oporu. Potrzebujemy większej odpowiedzialności za zbiorowość, manifestowanej choćby w małych gestach i osobistych wyborach. Czy to będzie sprzątnięcie wyrzuconego na chodnik śmiecia, zwrócenie uwagi na dziejącą się w sferze publicznej nieprawość czy udział w szkoleniu z pierwszej pomocy – każdy krok od egoistycznego ja do solidarnego my wzmacnia odporność na zagrożenia, które niesie współczesny świat.
